„Screening maakt gezonde mensen ziek”

Screeningsprogramma’s en gedetailleerde beeldvormende technieken, ooit ontworpen met het oog op het welzijn van mensen, kunnen de gezondheid wel eens meer schade toebrengen dan dat ze winst opleveren.

De Amerikaanse arts Gilbert Welch begint zijn presentatie luchtig tijdens het NWO-congres ”Bessensap”, dat onlangs in Den Haag werd gehouden. De lachers heeft hij al snel op zijn hand met een foto van zichzelf als peuter. Welke aandoeningen zal dit jochie met zijn bolle buikje wel niet hebben: hoge bloeddruk, overgewicht, genetische afwijkingen? „Er is een hoop mis met deze baby”, grapt de hoogleraar, verbonden aan de Dartmouth Medical School.

Daarmee introduceert de arts het serieuze onderwerp van zijn lezing: overdiagnose. Begin dit jaar publiceerde hij, samen met twee collega’s, een boek over dit onderwerp. De ondertitel zegt genoeg: Mensen ziek maken in de jacht naar gezondheid.

„Let wel, ik ben niet tegen testen”, aldus Welch. Waar hij een probleem mee heeft, is dat medische onderzoeken steeds meer gezonde mensen in patiënten veranderen. „Als bij een gezond persoon, iemand die geen klachten heeft, bij een screening een voorstadium van kanker wordt geconstateerd, hoeft dat nog niet de betekenen dat die persoon ook daadwerkelijk de ziekte ontwikkelt of dat hij er –zonder behandeling– aan zou overlijden.”

Behandel je zo iemand, dan kan dat achteraf gezien niet nodig zijn geweest. Er is in zo’n geval sprake van overdiagnose, legt Welch uit. „Het probleem is dat je vaak niet van tevoren kunt zeggen wie wel ziek wordt en wie niet.”

Dat de moderne beeldvormende technieken, zoals MRI- en CT-scans, hierbij een belangrijke rol spelen, illustreert de hoogleraar aan de hand van landkaarten van Amerika. Zo maakt hij duidelijk dat het antwoord op de vraag ”Hoeveel meren telt de staat Utah?” afhangt van de vergroting: op een kaart van heel Amerika zie je er één. Op het niveau van de staat Utah tel je er drie. Zoom je in op bergachtig gebied in Utah, dan blijken er opeens tal van meren te zijn. „Hoe meer detail, hoe meer je vindt. Tegelijkertijd geldt: hoe kleiner een meer, hoe minder belangrijk.”

Lees het hele artikel.